خارش جي بيماري - ڊاڪٽر غلام حسين مهيسر (Dr. Gh. Sidique Mahesar)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

خارش جي بيماري

تحرير: ڊاڪٽر غلام حسين مهيسر ”شوق“

خارش هڪ عام مرض آهي. ڪا خارش ڪِولي (ماڪوڙي) يا ٻين جيتن جي ڏنگ هڻڻ ڪري ٿيندي آهي. ڪيترائي جيت خاص ڪري مڇرَ مليريا جهڙي خطرناڪ بيماريءَ جا جيوڙا هڪ انسان مان حاصل ڪري، ٻئي تندرست انسان تائين پهچائيندا آهن ۽ اهڙا موذي مرض عام پکڙجي ويندا آهن. ان ڪري ماڻهن کي گھرجي ته صحت کاتي وارن سان تعاون ڪري، پنهنجن گھرن ۾ مڇر مار تيل يا ڦوهارا هڻائن ۽ ٻهراڙين ۾ پاڻيءَ کي هنڌِ هنڌِ جمع ٿيڻ نه ڏين. برسات پَوڻ ڪري خود بخود پاڻيءَ جا  ڍورا ڀرجي ويندا آهن ۽ اهو گندو پاڻي مڇرن جو تعداد وڌائڻ ۾ سندن ڏاڍي مدد ڪندو آهي.

زراعت کي نئين ٽيڪنالاجيءَ جي گھرج - ايم. ايڇ. پـنهور/ستار هڪڙو (M.H. Panhwar/Sattar Hakro)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

زراعت کي نئين ٽيڪنالاجيءَ جي گھرج آهي

ليکڪ: ايم. ايڇ. پـنهور

ترجمو: ستار هڪڙو

زراعت جي عالمگيريت گھٽ اڀياس، گھٽ اهميت ۽ گھٽ ڄاڻ ڪري پاڪستان لاءِ انيڪ نتيجا آڻيندي. پاڪستان 1995/96 ۾ ڊبليو. ٽِي. او. (ورلڊ ٽريڊ آرگنائيزيشن، W.T.O) تي صحيح ڪـئي، پر گذريل ڏهن سالن ۾ چئن حڪومتن ان سلسلي ۾ ڪي به اڀياس نه ڪرايا آهن، جيڪا شرم جھڙي ڳالھ آهي.

گلاب جو گل - محبوب علي جوکيو (Mehboob Ali Jokhio)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

گلاب جو گل

تحرير: محبوب علي جوکيو

گلاب جو گل سڀني گلن جو سردار آهي. خوشبوءِ، حسن يا طبي فائدن جي لحاظ کان هي گل پنهنجو مٽ پاڻ آهي. هي گل نه صرف ڏسڻ جو ڏيل ۽ سينگار جو سامان آهي، پر حڪيمن هن جا ڪيترائي فائدا پڻ بيان ڪيا آهن ۽ هن جا، ڪيترن ئي قسمن جا مرڪب بڻائي، اهي صحت جهڙي انمول نعمت حاصل ڪرڻ لاءِ ڪتب آندا آهن.

اسان جي ملڪ ۾ هن گل جو ايترو قدر نه آهي ۽ ان جا مخصوص باغ ڪو نه ٿا رکيا وڃن. ايران، رومانيا، هنگري، ترڪي وغيره ملڪن ۾ گلاب جا خاص باغيچا رکيا وڃن ٿا.

سائنس جي شعبن ۾ 2008ع جا نوبل انعام - ترجمو: رياضت ٻرڙو (Riazat Buriro)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

سائنس جي شعبن ۾ 2008ع جا نوبل انعام

 ترجمو: رياضت ٻرڙو

ڪيمسٽريءَ جو شعبو

جيلِي مڇيءَ جي چمڪ جي ڪارڻن کي ڄاڻي، ٻن آمريڪي ۽ هڪ جپاني سائنسدانن ڪيمسٽريءَ جو نوبل انعام ماڻيو آهي. مارٽن چيلفِي، راجر سين ۽ شيمو مورا آبي جيوت جي چمڪڻ جو سبب ڄاڻڻ لاءِ، ان جي جيڻ (Gen) جو اڀياس ڪيو. ڄاڻايل ٽنهي سائنسدانن جي تحقيق سان، هاڻي بَدني سرشتي کي سمجھڻ ۾ مدد ورتي پئي وڃي. آبي جيوت ۾ چمڪ جي اصول کي ڪتب آڻيندي بدني سرشتي کي سمجھي سگھجي ٿو جنهن سان دماغ جي تنتي گھرڙن (نيورون) جي ٺهڻ يا ڪينسريائي تنتي گھرڙن جي وڌڻ جي عمل کي جاچي سگھجي ٿو.

ماحول جو عالمي ڏهاڙو

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

ڊاڪٽر محبت اڪيڊمي قنبر پاران

”ماحول جو عالمي ڏهاڙو“ ملهايو ويو

ڊاڪٽر محبت اڪيڊمي قنبر پاران 5-جُونِ 2008ع تي، خميس ڏينهن، شام جو ڇهين وڳي، ماحول جي عالمي ڏهاڙي جِي نسبت سان، قنبر شهر ۾، پٺاڻ مسجد ويجھو قائم اڪيڊميءَ جي آفيس کان واڪ جي شروعات، اڪيڊميءَ جي چيئرمئن خادم حسين رند جي اڳواڻيءَ ۾ ٿِي. واڪ جو مقصد ماحول کي درپيش خطرن کان شهرين کي آگاهي ڏيڻ ۽ ماحول-دوست اپاءَ وٺڻ هو. هن واڪ ۾ قنبر جي سماجي، ادبي ۽ استاد ۽ شاگرد برادريءَ سان واڳيل شخصيتن شرڪت ڪئي. نمايان شخصيتن ۾ آتش سنڌي، محمد عظيم سومرو، پروفيسر اشرف علي ميمڻ، رياضت ٻرڙو، ثقلين لاشاري، فدا حسين ميرجت، قمرالدين قمر، ذوالفقار ڪلهوڙو، امتياز احمد مغل، زاهد حسين ڀٽو ۽ ٻيا شامل آهن. واڪ ڪندڙن جي هٿن ۾ بينر تي خوبصورت اکرن ۾ لکيل هو: اچو ته ڌرتي بچايون، ماحول سنواريون، زندگي بچايون، 5-جُون: ماحول جو عالمي ڏينهن. ان موقعي تي اڪيڊميءَ پاران پمفليٽ پڻ ڇپايا ويا هئا، جيڪي شهرين ۾ ورهايا پئي ويا. پمفليٽ تي ماحول کي درپيش خطرن بابت آگاهي ڏيندي ڄاڻايو ويو هو ته ڪهڙيءَ طرح پنهنجي ماحول کي سنوارڻ ۾ اسين پنهنجو ڪردار ادا ڪري سگھون ٿا.

ڳائو کير ضروري غذا... - ڊاڪٽر علي مرتضى ڌاريجو (Dr. Ali Murtaza Dharijo)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

”ڳائو کير ضروري غذا آهي بشرطيڪ توهان گابا هجو.“

مترجم: ڊاڪٽر علي مرتضى ڌاريجو

مريض جي چارٽ جو ڌيان سان اڀياس ڪيم: ”14 مهينن جو ٻارڙو ليس زڪام ۾ مبتلا آهي ۽ کائي پيئي نه ٿو.“ سندس پيءَ ڪڪائون رنگو 40 جي ڏهاڪي ۾، ٻارڙو سندس هنج ۾ ۽ بي چين هو، سندس چمڙي هلڪي ڦڪاڻ مائل سفيد هئي، جنهن سبب منهنجو پهريون اندازو هو ته کيس ڪامڻ آهي.

پاڻ کي متعارف ڪرائڻ کان پوءِ سندس پيءَ کان پڇيم: ”ڇا تنهنجي ٻار کي ڪا بيماري آهي؟“

هن آهستي فلپيني لهجي ۾ جواب ڏنو: ”منهنجي پٽ کي دم آهي.“

عظيم ترين ڌماڪو - ترجمو: خادم رند (Khadim Rind)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

عظيم ترين ڌماڪو (Big Bang)

ڪائنات ڪيئن جُڙي؟

(هڪ نئين تجربي جي ڪٿا)

ترجمو: خادم رند

بگ بينگ تجربي جي ڪامياب شروعات

سائنسدانن هن مهانگي ۽ طاقتور تجربي جي ڪامياب ابتدا کي ساراهيو آهي، جنهن سان بگ بينگ يا عظيم ترين ڌماڪي کان ترت پوءِ وارا لمحا هڪ ڀيرو ٻيهر پيدا ڪري، ڪائنات جي وجود ۾ اچڻ کي سائنسي نڪتي نظر سان ڄاڻي سگھبو. فرانس ۾ ڌرتيءَ هيٺ ٺاهيل تحقيقي مرڪز ۾ موجود سائنسدانن پروٽان ذرڙن جا ٻه شعاع ڇڏيا آهن. پروٽان ذرڙن جڏهن 27 ڪلوميٽر ڊگھي گول چُر ۾ پهريون چڪر پورو ڪيو ته تاڙيون وڄائي خوشيءَ جو اظهار ڪيو ويو. ان چُر ۾ هڪ تمام وڏو هائيڊرون ڪولائينڊر به لڳايو ويو آهي. اهڙي قسم جي تجربي بابت ٽي ڏهاڪا اڳ سوچيو ويو هو.

سائنس سماچار - ترجمو: خادم رند (Khadim Rind)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

سائنس سماچار

ترجمو: خادم رند

هڪ نئين مفرد عدد (پرائيم نمبر، Prime Number) جو پتو پئجي ويو

آمريڪا ۾، لاس اينجلس ۾، ڪيليفوريا يونيورسٽيءَ جي رياضيدانن هڪ نئون مفرد عدد ڳولي لڌو آهي، جيڪو هڪ ڪروڙ ٽيهه لک عددن تي ٻڌل آهي. اميد آهي ته ان نئين مفرد عدد کي دنيا آڏو آڻڻ تي، رياضيدانن کي هڪ لک ڊالرن جو انعام ملي سگھي ٿو. مفرد عدد، اهڙو عدد هوندو آهي جنهن کي رڳو پاڻ سان يا وري هڪ انگ سان ونڊي سگھجي ٿو.

ٻڌايو ويو آهي ته نئون مفرد عدد پنجھتر ڪمپيوٽرن کي هڪٻئي سان ڳنڍڻ کان پوءِ ئي ڳولي لڌو ويو. ايئن ڪرڻ سان رياضيدانن کي انتهائي مُنجھيل ۽ ڊگھي جوڙ ڪٽ ڪرڻ ۾ ڪجھه سهولت پيدا ٿي پئي، جنهنڪري هڪ نئين مفرد عدد جي ڳولا ۽ تصديق ممڪن ٿي سگھي. رياضيدانن جي ٽيم جي اڳواڻ ايڊيسن سمتا خابرو اداري اي.پي کي ٻڌايو ته اسان سڀ خوش آهيون ۽ هاڻي ٻئين مفرد عدد جي ڳولا ڪنداسون، جيتوڻيڪ ايئن ڪرڻ لڳ ڀڳ اڻ ٿيڻيءَ جھڙو آهي.

سائنس ۽ ’سائنسي سوچ‘ - ڊاڪٽر محبت ٻرڙو (Dr. Muhabbat Buriro)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

سائنس ۽ ’سائنسي سوچ‘

ڊاڪٽر محبت ٻرڙو

نوٽ: هيءَ تحرير ”ايڊيٽوريل“ عنوان هيٺ سائنسي سوچ پبليڪيشن جي پهرينءَ ڪڙِيءَ ۾، سيپٽمبر 1990ع ۾، ڇپي هئي. ايڊيٽوريل تي جيئن ته ليکڪ جو نالو ناهي ڏنو ويندو تنهنڪري ان وقت مٿس ڪنهن جو به نالو نه ڇپيو ويو. پر اسان ڄاڻون ٿا ته اها تحرير اسان جي رهنما ڊاڪٽر محبت ٻرڙي لکي هئي، ان ڪري هاڻ اهو ايڊيٽوريل ڊاڪٽر صاحب جي نالي سان پڌرو ڪيون پيا، جيڪو اڄ به اسان جي اهڙيءَ ريت ئي رهنمائي ڪري رهيو آهي، جيئن تنهن وقت ڪئي هئائين. اها ئي هن ايڊيٽوريل جي اهميت آهي، جنهن سبب اسان ان کي ٻيهر پڙهندڙن جي خدمت ۾ پيش ڪري رهيا آهيون. - ايڊيٽر

”سائنس“ لفظ ٻڌڻ سان عام ماڻهو ئي نه، پر ڪيترائي خاص ماڻهو به اهو سوچڻ لڳن ٿا ته هيءَ ڪا اهڙي شَي آهي جنهن سان سندن ڪو به واسطو نه هجي، رڳو هنري ڳالهيون، شيون يا مشينون ئي سائنس هجن ۽ اهو رڳو سائنسدانن جو ڪم هجي. سائنس ڄڻڪ ڪا اسان کان پراهين ۽ خصوصي بَلا هجي جنهن کي ماري مڃائڻ منهنجو، سڀ جو ڪم ناهي.

”سائنس“ جي عام ۽ سنئين سڌي معنى آهي ”ڄاڻ“، پر جيئن ته هوري هوري هن لفظ کي اهڙي ڄاڻ لاءِ مخصوص ڪيو ويو جيڪا کوج، تپاس، پرک، پروڙ ۽ پُرجھ تي ٻڌل هجي، تنهنڪري ”سائنس“ کي اڄ ”سڄاڻ“ چئي ٿا سگھون.

ايڊيٽوريل 1 - رياضت ٻرڙو (Riazat Buriro)

’سائنسي سوچ‘ جو پهريون شمارو (جنوري 2009ع)

ڊاڪٽر محبت اڪيڊمي (ايڊيٽوريل)

رياضت ٻرڙو

ڊاڪٽر محبت اڪيڊمي، سنڌ-سطح تي رجسٽرڊ، هڪ غير منافعو ڏيندڙ، غير سرڪاري ۽ غير سياسي ادارو آهي، جنهن جو بنياد سنڌ جي نامور محقق ۽ دانشور ڊاڪٽر محبت ٻرڙي جي وفات کان پوءِ، سندس خدمتن جي مڃتا ۽ ڦهلاءَ لاءِ، سال 1997ع ۾، قنبر شهر ۾ رکيو ويو. تنهن وقت کان، اڪيڊمي پنهنجين ذميوارين کي محسوس ڪندي سنڌي سماج ۾ علمي، تعليمي ۽ ادبي واڌاري لاءِ، سائنسي نُڪتي نظر رکندي، پاڻ پتوڙي رهي آهي.